Keşif, bir deney sırasında, bir sivrisinek kolonisinin sıtma paraziti geliştirmediğinin fark edilmesi üzerine, “şans eseri” gerçekleşti.
Araştırmacılar bu bakterinin dünyanın en eski hastalıklarından biri olan ve her yıl yaklaşık 600 bin kişiyi öldüren sıtmayla uğraşın yeni araçlarından biri olabileceğini söylüyor.
Bilim insanları şu an bu bakteriyi “gerçek dünya koşullarında” kullanmanın inançlı olup olmadığı üzerine çalışıyor.
Nasıl fark edildi?
İspanya’da GSK ilaç şirketine çalışan bilim insanları, ilaç geliştirme araştırmaları sırasında bir sivrisinek kolonisinin sıtma taşımayı bıraktığını fark etti.
Araştırmayı yürüten Dr Janneth Rodrigues, “Sivrisineklerdeki enfeksiyon oranı azalmaya başladı ve sene sonuna gerçek sivrisinekler sıtma parazitiyle enfekte olmaz hale geldi” dedi.
Araştırma takımı 2014’teki deneyin örneklerini dondurdu ve iki yıl sonra neler olduğunu anlamak üzere bu örnekleri tekrar incelemeye başladı.
Yapılan araştırmalar, etrafta doğal olarak bulunan TC1 isimli özel bir bakteri cinsinin sivrisineklerin bağırsaklarında sıtma parazitinin gelişimini engellediğini ortaya koydu.
Dr Rodrigues, “Bu bakteri sivrisineğin bağırsaklarına yerleştiğinde, ömrü boyunca kalıyor. Ve keşfettik ki, sivrisineklerdeki bulaşı azaltan şey bu bakteriymiş” dedi.
Sonuçları Science mecmuasında yayımlanan araştırmaya nazaran, bu bakteri bir sivrisineğin parazit yükünü yüzde 73 oranında azaltabiliyor.
Bakteri, sivrisineğin bağırsağında büyüyen sıtma parazitinin erken evre gelişimini engelleyen “harmane” ismi verilen küçük bir molekül salgılayarak çalışıyor.
ABD’deki Johns Hopkins Üniversitesi ile birlikte çalışan GSK araştırmacıları, “harmane”ın sivrisinek tarafından ya -şekerle karıştırılması halinde- ağız yoluyla sindirilebildiğini ya da temas yoluyla üst deriden emilebildiğini buldu.
Bu keşif, sivrisineklerin konduğu yüzeylerin bu faal bileşimle işlenmesi mümkünlüğünü doğuruyor.
Sıtmaya karşı ‘bir silah daha’
Araştırmalar Burkino Faso’da “Sivsirinek Küresi” ismi verilen kapalı bir alanda sürüyor. Hedef, “harmane”ın gerçek dünyada kullanımının ne derece tesirli ve inançlı olduğunu anlayabilmek.
Eğer başarılı olunur ve bakteri tabanlı bu buluş bir esere dönüştürülebilirse, dünyanın en eski hastalıklarından birine karşı savaşımızda bir silahımız daha olabilir.
Her yıl yaklaşık 620 bin kişi sıtma nedeniyle hayatını kaybediyor ve bunların birden fazla 5 yaş altı çocuklar.
Sıtmaya karşı aşı geliştirildi lakin Afrika’da aşılanma oranları hâlâ düşük.